Kuşçuluk İslam ve Türk topluluklarında izleri çok eskiye dayanan bir merak. Bu merakın izleri İslam ve Türk topluluklarında inanç, kültür, sanat, gelenekler gibi birçok alanda gözlemlenebilir. Bu konuyu ele aldığımız bir yazı, Folluk Dergisi 1. Sayımızda “Osmanlı’da Kuşbazlık” başlığıyla yayınlanmıştı. Bu yazıya dergimizin resmi web sayfası olan www.follukdergisi.com adresinden erişebilirsiniz.
Hayvan sevgisi ve kuşçuluk toplumumuzda her zaman önemli bir yere sahip olmuştur. Ama bazı hayvanlara diğerlerine göre daha bir önem atfedilmiş ve kıymet biçilmiştir. Müslüman Türk toplumlarında ayrı bir kutsiyet ve değer biçilen hayvanlardan bir tanesi de Ankut Güvercinidir. Size bu yazımızda Ankut Güvercinini tanıtmak istiyoruz.
Yurdumuzda Gud, Gut, Kut gibi isimlerle de anılmakta olan Ankut güvercini, yabancı literatürde “Ankut Trumpeter” ya da “Ankhut Trumpeter” isimlendirilmektedir. Menşei Orta Asya Türkistan olarak bilinir. Ülkemizde en çok Güney Doğu Anadolu bölgemizde Diyarbakır ve Urfa yörelerimizde beslenir. Ülkemizin dışında Rusya’da da ciddi bir meraklı kitlesinin olduğunu söyleyebiliriz.
Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde yazdığına göre; Hz. Ali’nin “kırmızı, çatal ibikli (çift tepeli), çakşırlı (paçalı) güvercin” beslediği rivayet edilmektedir. Rivayette geçen özellik ve forma birebir uyan, en eski güvercin ırkı Ankut Güvercinidir. Yine Evliya Çelebinin Seyahatnamesinde geçtiğine göre: Sevgili Peygamberimizin (SAV) torunu ve Hz. Ali’nin (RA) oğlu olan ve 680 yılında Kerbela’da şehit edilen Hz. Hüseyin’in (RA) atmaca ve doğan avladığı, ayrıca çakşırlı (paçalı) kut güvercin beslediği yazılıdır. Evliya çelebi bu bakımdan 1638 yılında, İstanbul’da kuşu kuş ile avlayan avcıların, pirimiz İmam Hüseyin’dir dediklerini belirtiyor. Gene Evliya Çelebinin belirttiğine göre; Ankut Güvercininin Sadekut, Taçlıkut, Çakşırlıkut gibi çeşitleri bulunmaktaymış.
Anadolu halk folklorunda Ankut güvercinlerinin uğurlu olduğuna inanılıyor. Halk arasında çocuğu olmayan kadınlara uğur getirdiği ve hatta gece uykusunda korkan kadınların dertlerine deva olduğu inanışına rastlanmaktadır.
Ankut Güvercini; sadece kahverengi olur. Başka renkli Formları kesin olarak kırılmış hayvanlardır. Başının önünde ve arkasında iki tepesi olur, çift tepelidirler. Kafanın önünde düzgün bir “perçem”, arkada ise düzgün bir “takka” bulunmalıdır. Tepesiz olanlarına nadiren rastlanmaktadır. Bunlar kırma kuşlar olup değersizdirler. Ayaklarında “Kamış paça” tabir edilen tarzda uzun ve geriye doğru kıvrık şekilde paçalı olurlar. Paçasız olanı yoktur. Gagaları normalden biraz uzun olur. Vücutları normal güvercinlere göre biraz daha büyüktür.
Bu kuşlar süs kuşu, kostüm ve sergi kuşu olarak beslenirler. Takla ve oyunculuk özellikleri yoktur. Çok uçucu kuşlar da değildirler. Uçurulduklarında hemen en müsait yere konarlar. Bu kuşların en önemli özelliklerinden bir tanesi dem çekme denilen bir çeşit “kuğurma” sesi çıkarmalarıdır. İyi dem çeken bir Ankut Güvercini 40-45 dakika kadar dem çekebilir.
Yerli güvercin ırklarımız arasında sayılan Ankut Güvercinlerinin nesli ve ırk özellikleri tehdit altındadır. Maalesef ki bilinçsiz üreticilerin elinde bu kuşların ırk özellikleri kırılmakta ve bozulmaktadır. Safkan bir Ankut Güvercininde olmaması gereken özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz; paçaların olması gereken uzunlukta ve şekilde olmaması, ön tepe ve takkanın düzgün bir yapıda olmaması, kuşun genel renginin parlak ve canlı olmaması, renklerinin solukluğu ve karışık renkli olabilmeleridir.
