Kökeni Orta Asya’ya dayanan ötücü güvercin ırklarımızdan birisidir. Türklerin Orta Asya’dan batıya göçleriyle birlikte Anadolu’ya getirilmişlerdir. Evliye Çelebi’nin 16.YY’ın ilk yarısına tarihlenen Seyahatname isimli eserinde İstanbul’daki kuşbaz esnaflarını anlatırken beslenen güvercin ırkları arasında Demkeş güvercinini de sayması bu ırkın Anadolu’da beslendiğine dair en eski yazılı kayıttır. Dünyada bu güvercinler genel olarak İngilizce’de borazancı anlamına gelen “trumpeter” adı ile tanınmaktadırlar. Dünya üzerinde trumpeter ırklarının bir çok çeşidi bulunmaktadır. Bu ırkların başında İngilizlerin “English trumpeter” ve Almanların “Double crested trumpeter” ırklarını sayabiliriz. Trumpeter ötücü güvercin türlerinin temelinde Özbekistan Buhara kökenli Bokhara (Buhara) Trumpeter güvercini gelmektedir. Türkiye’de Demkeş adı ile bilinen ırk, dünyada “Bokhara trumpeter” adı ile bilinen ırka çok yakın akrabadır. Bu nedenle bizim demkeşlerimizin Avrupa’daki trumpeter ırklarının, köken ırkı olduğunu söyleyebiliriz.
Demkeş ve Bokhara güvercinleri köken bakımından akraba olmakla birlikte aradaki bazı farklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların en dikkat çekici olanı ön tepe ya da gül olarak adlandırılan kakülün demkeşlerde, tam yuvarlak biçimli olmadığı gibi gözleri ve gagayı örtecek kadar uzun olmamasıdır. Oysa Buharalarda kakül tam yuvarlak biçimli ve oldukça uzundur. Öyle ki kuşun gözleri ve gagasını göremezsiniz. Ayrıca takka adını verdiğimiz arka tepede gene Buharalarda daha gösterişlidir. Bunun yanı sıra demkeşlerin karakteristik bir vücut biçimleri ve duruş şekilleri vardır. Buharalarda vücut, demkeşlere göre daha yuvarlak bir biçim almış olup duruş şekilleri değişmiştir. Ayrıca Buharalar Demkeşlere göre biraz daha iri vücutlu olmaktadırlar.
Ülkemizde ötücü güvercin ırkı sınıfına giren 4 ayrı yerli tür vardır. Bunlar; Ankut, Demkeş, Kumru ve Bayburt Kuşudur. Ankut ve Demkeş ırkları birbirlerine çok benzemekle birlikte ayrı kuşlardır. Aralarında üç konuda farklılık bulunmaktadır. Bunlardan ilki, Ankut’larda kızıl kahve olarak adlandırabileceğimiz rengin dışında renk çeşidi bulunmaz. Demkeş’lerde ise renk çeşitliliği çok fazladır. İkinci Demkeşler Ankutlara oranla biraz daha iri vücutlu olurlar. Üçüncü farklılık ise ötüş şekillerindedir.
Demkeş Güvercini kostüm ve ötüş kuşudur uçuş ve oyun kabiliyetleri yoktur. Bu güvercinlerin “dem çekme” adı verilen kendine has bir ötüş şekilleri vardır. İyi ve uzun dem çekenleri tercih edilirler. Dem çekme süresi 40 – 45 dakikadan az olmamalıdır. Demkeşler, Uçurulduklarında fazla uçmaz ve hemen konma eğiliminde olurlar. Bu güvercinlerin tümü paçalıdır ve paçalar, kamış paça tabir edilen tarzda uzun ve geriye kıvrık biçimde olur. Paçasızları olmaz. Demkeşler çift tepelidirler. Bu güvercinler takka ve perçemli olurlar. Tepesizleri bulunmaz. Ancak soyunun çeşitli güvercinlerle kırılması sonucu günümüzde tepesizlerine de rastlanmaktadır.
Bu güvercinlerde takka, enseyi tamamen kapatacak şekilde ancak Buharalarda olduğu gibi çok heybetli bir görünümde değildir. Perçem ise tam yuvarlak biçimli ya da yarım daire şeklinde olabilmektedir. Ancak uzunluğu gözleri ve gagayı kapatmayacak şekildedir. İnce ve orta boyda ve zarif bir gaga yapıları vardır. Kuşun rengine bağlı olarak gaga, tırnak ve göz renkleri değişebilmektedir. Bu güvercinler normalden daha iri vücutlu ve gramajlı olurlar. Kanatlar kuyruk üzerinde taşınır. Kalın ve kısa bir boyun yapıları vardır. Göğüs öne doğru hafif bombeli, yuvarlak ve geniştir. Ayaklar normalden biraz daha kısadır. Kendine özgü bir form ve duruş biçimi vardır. Çok anaç kuşlar değillerdir. Genellikle bakıcı kuş kullanılarak üreme verimi arttırılmaya çalışılır.
Demkeşlerde renk çeşitliliği oldukça fazladır. Beyaz, Siyah, kırmızı, mavi, sarı ve kızıl kahverengi, gibi düz renklerin yanı sıra bu renklerin beyaz ve siyah üzerinde dağılımı şeklinde karışık renklerde (alacalı) çeşitleri fazladır.
Günümüzde Demkeş güvercini besleyenler çok azalmış olup tür yok olmayla karşı karşıya kalmış durumdadır. Güvercin Federasyonları ve dernekleri bu yerli ırkımıza kümeslerinde yer vermeli ve gelecek kuşaklara aktarılmasında yapıcı rol oynamalıdırlar.
