Menşeine Dair Tartışmalar
Ülkemizde Yörük Tavuğu, Kel Boyun, Çıplak Boyun isimleriyle adlandırılan bu ırk, yabancı literatürde Türken, Naked Necks, Transilvanya isimleriyle geçmektedir. Türken ismi bilindiğinin aksine Türklerin verdiği bir isim değil, yabancıların verdiği bir isimdir. Türken; Almanca bir kelime olup “Türkler” anlamına gelmektedir. Bu ırkı dünya literatürüne tanıtan ve bu ırk üzerine en çok çalışan millet Almanlardır. Türken kelimesinin İngilizce “turkey” (hindi) kelimesinden evrildiği ve hindi gibi çıplak boyunlu bir hayvan olduğu için bu ismin verildiğine dair görüşlerde mevcuttur. Bazı kaynaklarda hindi ve tavuğun eşleşmesiyle ortaya çıkmış bir tür olduğu iddiası bilimsel olarak çürütülmüş, %100 tavuk türü olduğu ortaya konmuştur. Safkan bir ırktır.
Bu ırkın tarihi, 1701 tarihli bir Avusturya kümes hayvanları kitabında bahsedildiği için 18. yüzyılın başından beri Avrupa’da belgelenmiş olmasına rağmen çok iyi bilinmemektedir. Menşei ile ilgili olarak birçok kaynakta farklı tezler ve görüşler öne sürülmüştür. Menşei konusu çok tartışmalıdır. Ancak bu ırk ilk kez resmi kayıtlara, bugün Batı Romanya olan, o dönem Orta Macaristan olarak tanımlanan Transilvanya bölgesinde geçirildiği için bu isimle adlandırılarak menşei Romanya olarak literatüre geçmiştir.
Tarihsel Perspektif
Osmanlıdaki adı Eflak olan bugünkü Romanya 1462 yılında Türk hakimiyetine girmiş ve yaklaşık 350 yıl Osmanlı himayesinde kalmıştır. 1526 Mohaç meydan muharebesinden sonra fethedilen Transilvanya (Orta Macaristan) yaklaşık 160 yıl Türk himayesinde kalmıştır. Osmanlıların “İskan Politikası” adını verdikleri, yeni fethedilen toprakların Türkleştirilmesi siyaseti gereğince Anadolu’dan Yörük diye adlandırılan konar-göçer Türk topluluklarının bu bölgelere yerleştirilmesi bilinen bir gerçektir. Yeni fethedilen bu topraklara Anadolu’dan gelen bu Türk boyları kendileriyle birlikte Anadolu’ya ait birçok sosyo-kültürel birikimi de taşımıştır. Bunlara biyolojik varlıklarda şüphesiz dahildi. Bugün Balkanlarda beslenen birçok güvercin ve tavuk türünün Anadolu’daki türdeşleriyle akraba oldukları tartışmasız bir gerçektir. Arnavutluk’ta Kosova Long ve Berat gibi uzun ötücü türlerin Denizli Horozuyla benzerliği, Bulgaristan’ın cüce Cinka tavuklarının eskilerin cin tavuğu dedikleri ispenç tavuklarıyla benzerliği, Makedonya güvercinlerinin Denizli güvercinleri ve Trakya makaracı kuşlarıyla benzerlikleri tesadüf olabilir mi? Bu örnekler çoğaltılabilir.
Folluk Dergisi’nin Tez ve Görüşü
Bugün Türkiye’de en fazla dağılımı olan ve hemen her bölgede en ücra köy ve mezralara kadar en yaygın olarak gözlemlenen tavuk türü Türken’dir. Dünyanın hiçbir bölgesinde ve hatta menşei olarak gösterilen Romanya’da dahi bu kadar yaygın bir Türken popülasyonu söz konusu bile değildir. Ticari değeri ve talebi çok olan Brahma gibi ırklar, görselliği ve kostümü çok tercih edilen sultan ve ispenç gibi türler dahi Türken kadar yaygın bir dağılıma sahip değiller. Türken’in Anadolu’da en ücra bölgelere kadar yaygın dağılım göstermesi bu topraklarda varlığının şüphesiz çok eskilere dayandığının bir göstergesidir. Bizce bu gerçek dahi Türken’in yerli tavuk ırklarımızdan olduğunu gösterir niteliktedir. Türken’e dair yabancı literatürde mevcut yazılı ve görsel kayıtların eskiye dayanması, buna karşılık Türk kaynaklarında Türken’ e dair belge ve kayıtların bulunmaması tek başına Türken’in menşeinin Anadolu’ya dayanmadığı, Romanya’ya dayandığı anlamını taşımaz.
Folluk Dergisi’nin Önerisi
Folluk Dergisi olarak; Türken’in menşeine dair bir görüş ve tez ortaya koyuyoruz. Bunun ispata muhtaç olduğunun farkındayız. Ama bunun ispatı aslında çok basit ve kolay. Bilimsel literatürde tavuk ırklarının filocoğrafik sınıflandırılması bellidir. mtDNA analizi ve morfolojik ölçümlemelerle Türken’in hangi E Haplogurupta dizilim göstereceği bilimsel olarak ortaya koyulabilir ve bu bilimsel bir ispat niteliği taşır. Akdeniz Üniversitesinden Doç. Dr. Demir Özdemir’in İspenç ve Sultan tavukları ile ilgili yaptığı benzer bir çalışmada mtDNA dizilimi ve morfolojik ölçümlemeler sonucu Sultan ve İspenç ırklarının diğer yerli tavuk ırklarından Denizli ve Gerze tavuklarıyla aynı E Haplogrupta dizilim göstermesi bu ırkların akrabalığını ve yerliliğini ispat niteliği taşımaktadır. Türken ile ilgili benzer bir çalışma yapıldığı takdirde menşeine dair tartışmalar büyük ölçüde cevaplanmış olacaktır. Bu konuyla ilgili olarak ülkemizdeki akademisyen ve araştırmacılara büyük bir sorumluluk ve görev düşmektedir.
Türken Tavuklarının Karakteristik Özellikleri
Türken safkan bir ırktır. Kombine bir tür olma özelliği taşır. Yani hem et verimi, hem de yumurta verimi yüksek bir ırktır. Horozlar 4 , tavuklar 3 kg ağırlığında yıllık yumurta verimi 200-220 adet civarındadır. Yumurta rengi, krem, açık ve normal kahverengidir. Turken tavuklarının yumurtası 60-65 gr civarındadır. Kuluçkaya yatma oranları çok yüksek, yavru büyütmede çok iyi bakıcı anaç hayvanlardır.
Açık arazide beslemeye uygundur. Yiyecek aramada doğal bir yetileri vardır. Yaşam gücü çok kuvvetli hayvanlardır. Soğuğa ve sıcağa dayanıklı, hastalıklara karşı dayanıklı, bağışıklığı güçlü hayvanlardır. Bahçe tavuğu olmaya elverişli uysal tavuklardır. Horozları saldırgan değildir. Çıplak boyun geni baskın gendir. Yani Türken’le eşleşen diğer tavukların yavruları Türken gibi kel boyun çıkar. Bantamı (cüce) vardır.
