Menşei;
Sussex’in kökenleri İngiltere’nin en eski kümes hayvanı ırklarından bazılarına dayanmaktadır. Sussex, Surrey, Kent ve Sussex çiftliklerinde dolaşan arka bahçedeki kümes hayvanlarından geliştirildi. Orijinal Sussex’ler muhtemelen benekli, kırmızı veya kahverengiydi. Sussex tavukların ilk versiyonlarının ortak özelliği; et ve yumurta verimlerinin yüksek olmalarıydı. Tek tip olarak oluşturulmuş bir ırka doğru gelişme, ilk olarak yüzyılın başında kümes hayvanları ve tarım çevrelerinde etkili bir figür olan Bay Edward Brown tarafından teşvik edildi. 1903’te Lewes’teki bir çiftçi toplantısında konuşan Mr. E. Brown, Southdown koyunları ve Sussex sığırları olduğunu, ancak bölgeyle ilgili belirli bir kümes hayvanı türü olmadığını belirtti. Sussex’teki Heathfield, o dönemlerde Londra pazarı için geleneksel etlik tavuk yetiştirme merkeziydi. Bazı üretici ve hobicilerin uğraşı ve çabalarıyla ırkın standardizasyonu sağlanmış oldu. Sussex, Kasım 1903’te Lewes’deki Breed Poultry Show’da resmi olarak bir ırk olarak tescil edildi. Başlangıçta çok eleştiriler söz konusuydu. Melezlemelerden kaynaklı izler (tüylü bacaklar gibi) gözlemlenmekteydi. Süreç içerisinde bu kusurlar giderilerek standardizasyon sağlanmış oldu. Başlangıçta farklı renkte varyasyonlar çok olmasına karşın sergilenen Sussex çeşitlerinin sayısı yıllar içinde önemli ölçüde azalmıştır. Beyaz siyah Kolombiya renkli olanları takip eden en yaygın varyasyonudur.
Genel Özellikleri;
Sussex; uysal, sakin, insana güvenen ve uyanık bir türdür ve güçlü bir annelik iç güdüsü vardır. Yeni başlayanlar için iyi bir seçimdir. Serbest dolaşmaya daha yatkın bir tür olmakla birlikte kümes yetiştiriciliğiyle de başa çıkabilen bir türdür. Geniş ve düz bir sırtı vardır, göğüs ve omuzlar geniştir. Kuyruğu 45 derecelik açıda olmalı kırmızı kulak lopları ve turuncu veya kırmızı gözleri vardır. Deri ve bacak rengi beyazdır. Tüyleri fazla kabarık değil, bedene yapışık. Cüce (Bantam) varyasyonu, dev varyasyonundan daha yaygındır. Yetiştirici hattına bağlı olarak Sussex yılda yaklaşık 180 yumurta yapar.
EE/Türkiye de tanımlanmış renk çeşitleri;
Sekiz standart renk çeşidi mevcuttur.
1.Beyaz siyah kolombiya (Light)
2.Sarı siyah kolombiya (Buff- genetic olarak Buff columbia)
3.Kırmızı siyah kolombiya (Red- genetic olarak Red columbia)
4.Yabani Kahverengi (Brown)
5.Kahverengi porselen (Speckled)
6.Gümüş gri (Silver)
7.Beyaz (White)
8.Beyaz mavi kolombiya ( Coronation, genetik olarak mavi veya lavanta bazlı olabilir, bu iki türlerin melezleşmesinden kaçınmalı)
Gümüş, yabani kahverengi, sarı siyah kolombiya ve kırmızı siyah kolombiya renk çeşitleri, özellikle dev varyasyonunda , bu günlerde çok nadir bulunur. EE’de cüce Sussex’lerde ek olarak sarı mavi kolombiya renk çeşidi kabul edilir.
EE Sussex ırk Standardı:
Menşei: Güney İngiltere’nin geleneksel köy tavuğu tipi.
Üretim sebebi: Kombine bir ırktır, yumurta ve et verimi yüksektir. Civciv büyütmesi kolaydır ve ettutması hızlıdır.
Genel görünüm: Orta boydan biraz daha büyük; yapısı geniş ve orta yüksek duruşlu , derin vedolgun göğüslü, gövde şekli dikdörtgen kutu yapısını andırır; gövde geniş, tüyleribol ve orta uzunlukta; sakin ve uslu karakterlidir.
Irka özgü özellikler – Horoz:
Gövde: Yandan bakılınca dikdörtgen kutu şeklinde; yükseklik-uzunluk oranı 2/3 istenir; sırt hattı düz; vücut taşınması yere paralel.
Boyun: Neredeyse orta uzunlukta; yukarıya doğru incelir; yelesi çok gür.
Sırt: Geniş; düz; orta uzunlukta.
Omuzlar: Geniş, düz; çıkıntılı değil.
Kanatlar: Düz; bedene yapışık, yüksekte ve yere paralel taşınır.
Eyer: Geniş; eyer tüyleri neredeyse orta uzunlukta; kısa yuvarlak ve yastık oluşumu olmadan kuyruğa geçiş yapar.
Kuyruk: Başlangıcı geniş; orta uzunlukta; çok sayıda geniş yapılı orak tüyleri ve kuyruk örtü tüyleri, tüy şaftları aşırı yumuşak değil, ana kuyruk tüylerini neredeyse tamamen örter; hafif kalkık taşınır.
Göğüs: Derin ve geniş; öne kavisli değil, boğazdan neredeyse dikey aşağı hizada; yay şeklinde göğüs kafesinin alt yatay çizgisine doğru birleşir.
Karın: Çok dolgun ve geniş; geriye doğru oldukça uzanır.
Kafa: Küçük; geniş.
Yüz: Kırmızı, yumuşak dokulu.
İbik: Balta; dik; neredeyse orta büyüklükte; 4-6 dişler ibik yaprağının yarısına kadar kesilmiş; ibik bayrağı enseyi takip eder, kafa tasını hafif geçer; yumuşak dokulu.
Sakal: Küçük; yuvarlak; yumuşak dokulu.
Kulak lobları: Az gelişmiş; kafaya yapışık; kırmızı.
Gözler: Turuncu kırmızı.
Gaga: Hafifçe kavisli; açık kemik rengi, üst gaga sırtı biraz daha koyu renk tonunda.
Uyluklar: Orta uzunlukta; güçlü; tüyleri sıkı ve uyluklara yapışık.
Ayaklar: Orta uzunlukta; kemikler ince; pürüzsüz, ten renkli; horozda kırmızımsı şeritler kabul edilir.
Parmaklar: Orta uzunlukta; iyice aralıklı.
Tüyler: Bol; sıkıca yapışık; mümkün olduğunca geniş tüy yapısı.
Irka özgü özellikler – Tavuk:
Cinsiyetten dolay kaynaklanan farklar dışında horoz ile aynı, fakat daha dolgun karın yapısı dolayısıyla, horoza göre daha tıknaz bir görünüme sahip. Ana kuyruk tüyleri, kuyruk örtü tüylerini sadece biraz geçer. Kafa özellikleri zarif.
Ciddi kusurlar:
Dar narin gövde; dar veya sivri göğüs; kalın kemikler; kısa veya yuvarlak vücut şekli; göğüs kafesinin alt hattının kısa olmasından dolayı üçgen şeklinde görünmesi; gövde aşağıya doğru eğimli; çukur sırt hattı; yoğun yastık oluşumu; yüksek, alçak veya dar duruş; dar veya dik taşınan kuyruk; çok fazla gevşek tüyler; kulak loblarında beyazlık; sarımsı ayaklar ve parmaklar; ayaklarda tüylenme.
Ağırlık: Horoz 3-4 kg, Tavuk 2.5-3 kg.
Kuluçka yumurtası: 60 g.
Yumurta rengi: Sarı kahverengi veya açık kahverengi; bazen kahverengi benekli.
Bilezik boyu: Horoz 22, Tavuk 20.
Yumurta verimi: 180.
EE Sussex renk standardı
Renk çeşitleri:
1. Beyaz siyah kolombiya
Tavuk ve horozun rengi ve deseni neredeyse aynı. Tüylerin ana rengi, saf gümüş beyaz. Kafa saf gümüş beyaz. Yele tüyleri yeşil parıltılı simsiyah geniş merkez çizgili, her tüyün kenarı keskin gümüş oya desenli. Yele desenin olabildiğince ön boyuna kadar devam etmesi ve boynun önünde kapalı yaka olması istenir. Yele altındaki üst sırt tüyleri, siyah damla deseni gösterir. Horozun eyer tüylerinde biraz siyahlık olabilir, ama tüyün merkez çizgisinin siyah olması istenmez. Horozun kuyruğu tamamen yeşil parıltılı siyah. Horozun küçük orak tüyleri ve tavuğun kuyruk örtüsü tüyleri beyaz oyalı. El telekleri siyah, dış kenarları beyaz. Kol teleklerinin iç kısmı siyah, dış kısmı beyaz öyle ki kanatlar kapalı olduğunda, sadece beyaz görünür. Alt yumuşak tüyler gümüşi gri ile beyaz arası.
Ciddi kusurlar: Sarı oluşumlar; ana kuyruk teleklerinde ve el teleklerinde çok beyazlık; desenin siyah yerine gri olması; belirsiz desen; yele desenin in kesik veya kurumlu olması; siyah merkez çizgisinin belirgin şekilde tüy ucuna kadar gitmesi; yele tüylerinin beyaz kenarları etrafında bir daha siyah kenarın olması; vücutta istenmeyen yerlerde siyahlık olması.
2. Sarı Siyah Kolombiya
Ana renk, eşit dağılımlı altın sarı. Siyah desen, beyaz siyah Kolombiya renk çeşidi ile aynı. Alt yumuşak tüyler açık gri ile sarı arası.
Ciddi kusurlar: Fazla kızıl veya lekeli üst renk (horozdaki kanat örtülerinde hafif kızıl renk tonu kabul edilir); alt yumuşak tüylerin beyaz olması; pigment eksikliği; desen hataları beyaz siyah Kolombiya’daki gibi.
3. Kırmızı Siyah Kolombiya
Horozda ana renk, eşit dağılımı doygun koyu kırmızı. Tavuktaki renk horozun göğsü ile aynı. İki cinsiyette siyah desen, beyaz siyah Kolombiya renk çeşidi ile aynı. Alt yumuşak tüyler gri ile kırmızı arası.
Ciddi kusurlar: Yele açık veya pirinç renkli; ana renk çamurlu, sarı, çok lekeli veya fazla koyu renk; alt yumuşak tüylerinde beyazlık; pigment eksikliği; desen hataları beyaz siyah Kolombiya’daki gibi.
4. Yabani kahverengi
HOROZ: Kafa kızıl kahverengi. Yele ve eyer tüyleri kızıl altın rengi, tüy merkez çizgileri yeşil parıltılı siyah. Eyer tüylerinin altın rengi, yeleden biraz daha koyu renktedir. Sırt, omuzlar ve kanat örtüleri doygun koyu kızıl. El telekleri siyah, dış kenarları kahverengi. Kol telekleri, kanat üçgenini oluşturacak şeklinde, iç kısmı siyah, dış kısmı kahverengi. Büyük kanat örtüleri, yeşil parıltılı siyah bağlantıları oluşturur. Boyun ön kısmı, göğüs, karın ve uyluklar siyah. Kuyruk, yeşil parıltılı siyah.
TAVUK: Kafa kızıl kahverengi. Yele kızıl kahverengi, siyah merkez çizgili. Vücut tüyleri kızıl kahverengi, ince siyah kırçıl desenli ve tüy sapları ana renk ile uyumlu. El telekleri ağırlıklı olarak siyah. Kol telekleri, dış kısmı vücut rengine uyumlu, iç kısmına doğru, daha çok siyah. Göğüs koyu somon rengi.
Ciddi kusurlar: Yele ve eyer tüyleri açık, saman rengi veya kurumlu; horozda göğüs , karın ve uyluk tüylerinde kızıl tortu oluşumlar; çok siyah kanat üçgeni; eksik kanat üçgeni; tavukta payet görüntüsü; kaba kırçıl desen; vücut tüylerinde ,dışarıdan görünen, açık tüy sapları; kanat örtülerinde çok pas rengi; her iki cinsiyette pigment eksikliği.
5. Kahverengi Porselen
HOROZ: Ana renk kestane rengi. Omuz ve sırt bölgeleri hariç her tüyün ucunda yeşil parıltılı siyah bir benek içinde beyaz bir nokta görünür. Kol ve el telekleri kahverengi, iç kısmı siyah ve uçları beyaz. Kanat üçgeni kahverengi, uçlarında yine aynı nokta desenli. Büyük kanat örtülerinde, son iki sıra, siyah benek ve ucunda beyaz noktalar içerir, böylece iki tane siyah beyaz sıra oluşturur. Ana kuyruk ve orak tüyleri beyaz uçlu siyah. Az sayıda beyaz el telekleri kabul edilir; ana kuyruk teleklerinde da biraz beyazlık kabul edilir.
TAVUK: Ana renk horoza göre biraz daha açık ton. Her tüyün ucunda siyah bir benek içinde beyaz bir nokta görünür. Bu desen vücutta eşit şekilde dağılmış olmalı. Kol ve el telekleri horozdaki gibi. Ana kuyruk telekleri ağırlıklı olarak siyah, mümkün olduğunca beyaz uçlu. Yaşlı hayvanlarda iki cinsiyete de beyaz noktalar daha büyüktür.
Ciddi kusurlar: Boyun ve eyer tüyleri fazla açık veya pirinç rengi; özellikle tavukta soluk ve fazla açık kahverengi ana renk; fazla büyük ve soluk beyaz noktalar; genç hayvanların kuyruğunda fazla beyazlık; horozun göğsünde kahverenginin olmaması; tavukta fazla siyah göğüs ve vücut tüylerinde dışardan görünen çillenme; vücut tüylerinde bembeyaz tüyler; beyaz kol telekleri; hem genç hem yaşlı hayvanlarda fazla sayıda beyaz el telekleri ve fazla beyaz kuyruk telekleri.
6. Gri Gümüşi Rengi
HOROZ: Kafa, yele ve eyer tüyleri gümüşi beyaz, siyah merkez çizgili. Sırt ve kanat örtüleri gümüşi beyaz. Kanat bağlantı tüyleri parıltılı siyah. Kanat telekleri siyah, dış kısmı ince beyazımsı gri kenarlı. Göğüs siyah, her tüy ince gümüş oya desenli ve beyazımsı tüy saplı. Uyluklar koyu gri, hafif gümüş oya desenli. Kuyruk siyah. Alt yumuşak tüyler gri.
TAVUK: Kafa ve yele horozdaki gibi, fakat daha yuvarlak tüy yapısı dolaysıyla, merkez çizgisi daha geniş. Sırt ve kanat örtüleri gri siyah, her tüy ince gümüş oya desenli ve beyazımsı tüy saplı. El ve kol telekleri gri siyah; kuyruk siyah; göğüs ve uyluklar daha açık gri siyah, her tüy ince gümüş oya desenli ve beyazımsı tüy saplı. Alt yumuşak tüyler gri. Gri ayak rengi ve kahverengi gözlere izin verilir.
Ciddi kusurlar: Belirgin olmayan, bulanık oya desen; fazla açık göğüs rengi; kesik veya tüy ucuna kadar çıkan merkez çizgisi; Horozda omuz ve yele aşırı sarı oluşumlu.
BDRG ırk standardı kitabında olmayan ama EE’de kabul edilmiş diğer renk çeşitleri:
7. Beyaz
8. Beyaz Mavi Kolombiya (İngilizce: Coronation)
