Giriş
Yüz yıllardır güvercin insanoğluna hizmet etmiştir. Evcil hayvan olarak beslenmiş; etinden, gübresinden yararlanılmış ve yön bulma kabiliyeti sayesinde haberleşme amacı ile kullanılmıştır. Günümüzde ise mektup taşıyan güvercinler gelişen teknoloji ile bu görevini bıraksa da, güvercinlerin uzak mesafeden kümesine gelmesi spor olarak federasyon düzeyinde yarışlarla sürdürülmektedir. Farklı uçuş özellikleri olan güvercinler, uzun süre uçma veya ırklarına özgü olan ve insanların istedikleri “akrobatik” harekeleri yapmaları için beslenen performans güvercinlerinin yanında, güzelliği için süs hayvanı olarak da yetiştirilmektedir.
Her uzmanlık alanının, sektörün ve mesleğin yazılı kuralları yanı sıra yazılı olmayan “ahlak” anlayışı bulunur. Boş vakitlerin değerlendirilmesi yanı sıra yaşama sevinç ve farklı bir anlam katan hobileri de birer sektör olarak düşünürsek her bir hobi çeşidinin de kendi içerisinde bir etik anlayışının gelişmesi gerekir.
Bu denemede güvercin yetiştiriciliğine ilişkin olası etik sorunlarının tanımlanması ve kurallarının oluşturulmasına yardımcı olmak amaçlanmıştır.
Hayvan Refahı
‘Hayvan refahı dendiğinde “yetiştiricilik altındaki bir hayvanın bütün gereksinimlerinin yeterli düzeyde karşılanması” anlaşılmaktadır’ (Savaş, 2005). Çiftlik hayvanlarının ve evcil hayvanların günümüzdeki hayvan refahı sorunlarını güvercincilikte de yaşanmaktadır.
‘Bizler tarafından kuşlarımızda olmasını istediğimiz birçok özelliğin aslında birer kalıtsal kusur olduğunu söylemek gerekiyor’ (Savaş, 2005). İnsanlar tarafından güvercinlerden beklenen marjinal uçuş “davranışları” veya “görünümleri” yönünde seçilim, güvercinlerin yaşam kalitesini düşürmüş ve insana daha çok bağımlı bireyler ortaya çıkarmıştır. Örnek olarak, kısa gaganın makbul sayılması bir dönem abartılmış, melezleme veya kendi ırkına göre çok küçük gagalı çıkan yavruların tekrar benzerleri ile eşleştirilerek kendi yavrusunu besleyemeyen, hatta yem yeme gibi temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan kuşlar oluşturulmuştur. Küçük gagada olduğu gibi büyük paçalı, uzun tüylü vb. özellikler ile yaşama kalitesini düşüren yeni soylar üretilmiştir. Güzel güvercinler sahibi olmak isteyebiliriz, ama bu istek sıra dışı özellikler ile güvercinin yaşam kalitesini zorlamamalıdır.
Yeni güvercin nesilleri, deyim yerindeyse moda olan ve maddi cazibesi ile orijinal formlarının önüne geçerek azalmalarına sebep olmuştur. Yüz yılları bulan süredir Anadolu’muzda yaşayan eski güvercin ırkları hastalıklara dayanımı, iklime uyum sağlaması gibi özellikler ile yaşaması yüksek, dirençli soyları kaybetmemeli, azaldıklarında önlemler almalıyız.
İstifçilik
‘Hayvan istifleme, bir birey yeterince bakabileceğinden daha fazla hayvanı barındırdığında gerçekleşir. Ruh sağlığı, hayvan refahı ve kamu güvenliği endişelerini içeren karmaşık bir konudur. Hayvan istifleme, beslenme, sağlık koruma, barınak ve veterinerlik bakımının minimum standartlarını bile sağlayamama olarak tanımlanır – çoğu zaman hayvanların aç kalmasına, hastalığına ve ölümüne neden olur. Vakaların çoğunda, hayvan istifçileri, hayvanlarına yardım ettiklerine inanırlar ve bu yetersizliği asgari bakım sağlamayı reddederler’ (Anonim, 2021).
Güvercinlerin üremesi veya kümese sürekli yeni güvercinler satın alınması ile kümes kapasitesinin üzerine çıkılması hem kuşların sağlığını olumsuz etkileyebilmekte hem de bir güvercin refahı sorunudur. Burada güvercin sayısını kontrol etmek için her güvercin kümese bir sayı sınırı getirilerek stres ve sağlıksız yaşam koşulları önüne geçmeye çalışılmalıdır. Yetiştiricinin yeni güvercin almasını önlemek için ise, birkaç ırk yerine tek ırk beslemesi hatta ırk içinde tek renk veya tek desen seçerek, çeşitliliği azaltması bir önlem olarak ele alınabilir.
Tutakçılık
Güvercinlerin bazıları yetiştirildiği kümeslerden korku, yön bulamama, rüzgâr vb. gibi farklı nedenlerle uzaklaşarak geri gelemeyebilir, yanı kümeslerini kaybedebilirler. Bazıları saatler veya günler sonra çıkıp gelebilirken bazıları açlık ve susuzluk gibi sebepler ile başka kümeslere inerler. Bu güvercinlere güvercinci camiası “kaçak”, “yabancı” gibi isimler vermektedirler.
Bu güvercinleri yakalayan özellikle Posta (Muhabere) ve Dönek güvercini besleyen yetiştiriciler, sahibini arayıp geri vermek yönde bir tutum sergilerken, bir kısım yetiştiriciler de yakaladıkları güvercinin kendi hakları olduğu gibi yanlış bir düşünce ve davranış sergiler. Hatta bu tür kuşçular, güvercin uçurmayı sevdiği için değil, yabancı güvercin yakalamak için güvercin uçururlar. Yavru çıkararak güvercin üretmek değil, güvercin yakalamak için güvercin bakarlar ki bu gruba camia içinde ‘tutakçı’ denir.
Güvercin evcil bir hayvandır ve her evcil hayvan gibi kaybolabilir. Kaybolan güvercini bulan veya yakalayan kişi “bu benim oldu” dememelidir. Toplumumuzda ayıp veya yanlış olan bazı davranışları “adet”, “bu işin kuralı” gibi farklı adlar altında normalleştirmeye çalışan kesim, güvercin camiasında da vardır. Tutakçılık, güvercin besleyenlerin arasını açan, dernekleşmeyi gerileten ve birçok kişinin güvercinini yakalatma korkusu ile uçurmayarak salmalarda beslemeye mecbur kılan bir düşünce ve davranıştır. Yine camia içinden çıkan, kümesine gelen yabancı güvercine misafir gözü ile bakıp “kuş sahibine yakışır” sözünü sloganlaştıran, sahibini arayan güvercin severler vardır ki bunlar örnek yetiştiricidir. Yetiştiriciler güvercinlerinin ayaklarına künye takarak güvercinine bir kimlik kazandırmalı, sahip bilgileri ile kendilerinin bulunmalarını kolaylaştırmalıdırlar.
Kuşçulukta Adab-ı Muaşeret (Görgü) Kuralları
- Havadan gelecek kuşa tenezzül edilmemelidir. Kuş sahibine yakışır.
- Başka kuşçuların baktıkları ırklara saygı duyulmalıdır.
- Hediye alınan güvercini, kendi beslemek yerine bir başkasına vermek hoş değildir. Hediye alındıktan belli bir süre geçmiş ve kuş kümeste fazlalık durumuna düşmüş ise, ya veren kişiye geri verilmeli ya da hediye verenin müsaadesi ile başka birine verilmelidir
- Satılık olmayan güvercinlerin, satılması konusunda ısrar edilmemelidir.
- Ziyaret edilen kümeslerde kuşları kötülemek hoş değildir.
- Hediye istenmemelidir. Bazı kişiler gittikleri kümesten hediye olarak kuş isterler. Halbuki hediye istenmez. İstemek başka bir şey, hediye etmek başka bir şeydir. Hediye istendiği zaman hediyelikten çıkar. Hediye, hediye olarak verilen şey her ne ise, onu veren kişinin, o hediye edilen şeyi, hediye ettiği kişide görme arzusu sonucunda hayata geçirdiği bir davranış biçimidir.
- Kümesine gelen misafirlere kuşları çok övmek yerine, karşı taraftan takdir edilmek gerekir.
- Kuşların şeceresi hakkında dürüst olmak gerekir.
- Misafir olduğunuz, size kümesini açan yetiştiricilere karşı saygılı olmak, güvercinlerini size gösterdiği için teşekkür etmek gerekir.
- Güvercin almak istediğinizde güvercin sahibine hangilerinin satılık olduğunu sormak ve satmak istemediklerinde ısrar etmemek gerekir.
- Sattığınız kuşun arkasında olmanız gerekir.
- Iskartaya çıkmış (kısırlaşmış dişiler, dölleme yapamayan erkekler) kuşları sağlam kuş gibi satmaya çalışmak doğru değildir.
Kaynak
Savaş, T. (2005).Güvercin Yetiştiriciliğinde “Hayvan Refahı” Sorunları 2 (Güvercin Dergisi Sayı: 4)
İnternet Kaynakları
Gündüz, S. (2009) Kuşçulukta Adab-ı Muaşeret (Görgü) Kuralları https://salihliguvercin.tr.gg/Ku%26%23351%3B%E7ulukta-Adab_%26%23305%3B-Mua%26%23351%3Beret.htm (Son erişim tarihi: 21/01/2021)
Anonim (2021) Animal Hoarding https://www.aspca.org/animal-cruelty/animal-hoarding (Son erişim tarihi: 23/01/2021)
